Tempada
O millo é o cereal do verán por excelencia, aínda que a súa colleita marca a transición cara ao outono. En Galicia, a sementeira realízase na primavera, cando a terra xa quentou e pasou o risco de xeadas. Durante os meses de verán, as plantas medran vigorosamente baixo o sol, e a colleita das espigas para consumo en fresco ten lugar entre agosto e setembro. As variedades destinadas a gran seco, para facer fariña, recóllense un pouco máis tarde, cando a planta e a espiga xa están secas, asegurando así a súa conservación nos cabazos durante todo o ano.
Propiedades
O millo doce, o que consumimos en espiga, é unha fonte primordial de hidratos de carbono, que proporcionan enerxía de liberación lenta, ideal para manter a vitalidade. É rico en fibra, o que favorece a saúde dixestiva. Achega vitaminas do grupo B, especialmente B1 e B3 (niacina), importantes para o sistema nervioso, e minerais como o fósforo e o magnesio. A súa cor amarela indica a presenza de carotenoides como a luteína e a zeaxantina, antioxidantes que axudan a protexer a saúde ocular.
Usos culinarios
A forma máis sinxela e popular de gozar da espiga de millo é cocida en auga con sal ou asada á grella, untada con manteiga. Pero en Galicia, o millo ten un papel moito máis profundo e estrutural na gastronomía: é a alma do pan de broa (ou brona), un pan denso, húmido e de sabor inconfundible que foi o sustento de xeracións. A fariña de millo tamén se usa para facer empanadas, especialmente a de xoubas. Na cociña de aproveitamento, as “barbas” ou estigmas do millo pódense usar para facer unha infusión con propiedades diuréticas.
Tradición e curiosidades
A chegada do millo desde América no século XVII supuxo unha auténtica revolución agrícola e social en Galicia. A súa alta produtividade e adaptabilidade permitiu alimentar unha poboación crecente, desprazando a castaña como base da alimentación e cambiando a paisaxe coa construción masiva de cabazos para o seu almacenamento. O pan de broa, cuxo nome podería derivar do termo celta borona (mijo), converteuse no pan de cada día. Esta transformación foi tan profunda que hoxe é imposible entender a cultura rural galega sen a presenza do millo.