Tempada
Os xenos non se sementan, agárdanse. Son o último agasallo que ofrecen as verzas e repolos da horta de inverno. Cando se corta a cabeza principal destas plantas, a súa vitalidade fai que agromen de novo, producindo uns xermolos tenros e saborosos que se colleitan ao final do inverno e comezo da primavera. Son un exemplo perfecto da cociña de aproveitamento e da resiliencia da horta galega.
Propiedades
Ao seren xermolos de verzas ou repolos, os xenos comparten as súas propiedades nutricionais. Son ricos en fibra, vitaminas (especialmente C e K), minerais, e moi baixos en calorías. O seu sabor é máis suave e delicado que o da verdura da que proceden, o que os fai moi apreciados na cociña.
Usos culinarios
Na cociña galega, os xenos son un manxar. A súa preparación máis tradicional é simplemente cocidos con patacas (“cachelos”) e aderezados cunha boa allada (un rustrido de allo e pementón). Tamén son un ingrediente excelente para o caldo galego, achegando un sabor máis fino que o da verza. Outra preparación habitual é acompañalos con ovos cocidos ou con chourizos “ceboleiros”.
Tradición e curiosidades
A palabra “xeno” é un termo galego para designar estes xermolos. Noutras zonas de Galicia tamén se coñecen como “bertóns”, “brotóns” ou “bretóns”. Son un produto estacional e moi local, un deses segredos da cociña tradicional que se transmiten de xeración en xeración. Representan a capacidade da terra para rexenerarse e seguir ofrecendo alimento mesmo despois da colleita principal.